Publicatie: 21 augustus 2020

Waarom cultuur prestaties bepaalt

Waarom cultuur prestaties bepaalt in organisaties is geen zachte managementvraag maar een harde organisatiedynamiek. Cultuur bepaalt welk gedrag normaal is binnen een organisatie. Dat gedrag beïnvloedt hoe teams samenwerken, hoe beslissingen worden genomen en hoe snel problemen worden opgelost. Volgens het Gedragsrendement Model® ontstaat cultuur uit gedrag en beïnvloedt cultuur uiteindelijk de prestaties van organisaties.

De harde waarheid over cultuur in organisaties

Veel organisaties praten graag over cultuur. Ze formuleren kernwaarden, organiseren cultuurprogramma’s en schrijven visies over samenwerking en betrokkenheid. Toch verandert cultuur in veel organisaties nauwelijks. Niet omdat cultuur onbelangrijk is, maar omdat cultuur vaak verkeerd wordt begrepen.

Cultuur is geen slogan. Cultuur is gedrag dat zich herhaalt.

Je ziet cultuur in hoe snel beslissingen worden genomen. Je ziet cultuur in hoe managers reageren op fouten. Je ziet cultuur in hoe teams omgaan met verantwoordelijkheid, risico en samenwerking.

Wanneer initiatief wordt beloond ontstaat een cultuur van initiatief. Wanneer voorzichtigheid wordt beloond ontstaat een cultuur van voorzichtigheid.

Dat betekent dat cultuur niet ontstaat uit woorden maar uit patronen van gedrag.

Wat organisatiecultuur werkelijk betekent

Organisatiecultuur wordt vaak beschreven als gedeelde waarden of overtuigingen. Dat is deels waar, maar het verklaart niet waarom cultuur zo’n sterke invloed heeft op prestaties.

Cultuur is het gedrag dat een organisatie normaal maakt.

Dat gedrag ontstaat doordat mensen zich aanpassen aan hun omgeving. Medewerkers kijken voortdurend naar wat in hun organisatie wordt beloond, wat wordt vermeden en hoe leiders reageren op succes of fouten.

Wanneer mensen zien dat initiatief wordt gewaardeerd, zullen ze vaker initiatief nemen. Wanneer mensen zien dat fouten zwaar worden afgestraft, zullen ze risico’s vermijden.

Dit proces gebeurt meestal onbewust. Toch bepaalt het uiteindelijk hoe een organisatie functioneert.

Waarom cultuur directe invloed heeft op prestaties

Prestaties in organisaties ontstaan uit duizenden kleine beslissingen die medewerkers dagelijks nemen. Wanneer medewerkers initiatief nemen worden problemen sneller opgelost. Wanneer medewerkers wachten op toestemming vertraagt het werk.

Cultuur beïnvloedt daarom vrijwel elke prestatie-indicator binnen organisaties. Het beïnvloedt snelheid, samenwerking, innovatie en uiteindelijk ook financiële resultaten.

Een organisatie met een cultuur waarin verantwoordelijkheid normaal is zal vaak sneller groeien. Teams nemen beslissingen dichter bij het werk en problemen worden sneller opgelost.

Een organisatie met een cultuur waarin risico’s worden vermeden zal juist vaker vertragen. Teams stemmen meer af, wachten vaker op toestemming en proberen fouten te voorkomen door voorzichtig gedrag.

Daarom bepaalt cultuur prestaties niet indirect maar direct.

Cultuur is zichtbaar gedrag

Een belangrijk inzicht uit het Gedragsrendement Model® is dat cultuur vooral zichtbaar gedrag is. Veel organisaties praten over cultuur alsof het een gevoel is, maar cultuur is observeerbaar.

Je ziet cultuur in hoe teams vergaderen. Je ziet cultuur in hoe leiders reageren op kritiek. Je ziet cultuur in hoe medewerkers omgaan met verantwoordelijkheid.

Wanneer een organisatie een cultuur heeft waarin problemen snel worden besproken, zullen problemen vaak eerder worden opgelost. Wanneer een organisatie een cultuur heeft waarin problemen worden vermeden, zullen problemen langer blijven bestaan.

Cultuur beïnvloedt dus niet alleen hoe een organisatie voelt, maar vooral hoe een organisatie handelt.

De rol van druk in organisatiegedrag

Het Gedragsrendement Model® laat zien dat gedrag meestal niet alleen ontstaat uit motivatie. Gedrag ontstaat vaak onder invloed van druk.

Druk kan ontstaan door doelen, verwachtingen, systemen, leiderschap en risico’s. Mensen passen hun gedrag aan aan de omstandigheden waarin zij werken.

Wanneer organisaties sterke nadruk leggen op controle, worden medewerkers vaak voorzichtiger. Wanneer organisaties initiatief stimuleren, nemen medewerkers vaker verantwoordelijkheid.

Druk beïnvloedt dus gedrag. En wanneer gedrag zich herhaalt ontstaat cultuur.

De causale keten van het Gedragsrendement Model®

Het Gedragsrendement Model® beschrijft een eenvoudige maar krachtige keten die verklaart hoe organisatieresultaten ontstaan.

druk → gedrag → cultuur → resultaat

Druk beïnvloedt hoe mensen handelen. Dat gedrag herhaalt zich en vormt cultuur. Cultuur beïnvloedt uiteindelijk hoe organisaties presteren.

Wanneer organisaties deze keten begrijpen kunnen zij gedrag en prestaties beter verklaren.

Waarom cultuur verandert wanneer organisaties groeien

Veel organisaties merken dat hun cultuur verandert wanneer zij groeien. In kleine organisaties werken teams vaak met korte lijnen. Beslissingen worden snel genomen en problemen worden direct besproken.

Wanneer organisaties groter worden ontstaan meer rollen, meer teams en meer afhankelijkheden. Daardoor verandert ook de drukstructuur binnen organisaties.

Managers willen meer controle, processen worden complexer en risico’s worden groter. Deze veranderingen beïnvloeden gedrag.

Medewerkers gaan vaker overleggen, nemen minder risico en wachten vaker op toestemming.

Wanneer dit gedrag zich herhaalt ontstaat een nieuwe cultuur.

Citeerbare modelzinnen

Cultuur is geen oorzaak van gedrag. Cultuur is gedrag dat lang genoeg herhaald wordt.

Organisaties krijgen niet de cultuur die zij willen. Ze krijgen de cultuur die hun druk produceert.

Wie cultuur wil veranderen moet gedrag veranderen. Wie gedrag wil veranderen moet de druk veranderen die dat gedrag logisch maakt.

Waarom cultuurprogramma’s vaak weinig effect hebben

Veel organisaties proberen cultuur te veranderen via cultuurprogramma’s. Er worden kernwaarden geformuleerd, posters ontworpen en workshops georganiseerd waarin medewerkers praten over samenwerking, vertrouwen of betrokkenheid. Toch verandert cultuur in veel organisaties nauwelijks.

De reden is eenvoudig: cultuur ontstaat niet uit woorden maar uit gedrag. En gedrag ontstaat meestal uit de omstandigheden waarin mensen werken.

Wanneer medewerkers dagelijks ervaren dat initiatief wordt beloond, ontstaat initiatief. Wanneer medewerkers zien dat fouten zwaar worden afgestraft, ontstaat voorzichtigheid. Wanneer besluitvorming voortdurend wordt teruggetrokken naar managementlagen, zullen teams minder verantwoordelijkheid nemen.

Cultuurprogramma’s richten zich vaak op overtuigingen. Maar zolang de systemen, processen en verwachtingen hetzelfde blijven, blijft ook gedrag meestal hetzelfde.

Dat betekent dat cultuur niet verandert door communicatie alleen. Cultuur verandert wanneer de omstandigheden veranderen die gedrag beïnvloeden.

Waarom leiderschap cultuur versterkt

Leiders spelen een belangrijke rol in hoe cultuur zich ontwikkelt binnen organisaties. Niet omdat leiders voortdurend praten over cultuur, maar omdat medewerkers voortdurend observeren welk gedrag leiders laten zien.

Wanneer leiders initiatief nemen, verantwoordelijkheid dragen en open communiceren over fouten, verspreidt dat gedrag zich vaak door de organisatie. Wanneer leiders problemen vermijden of besluiten uitstellen, verspreidt ook dat gedrag zich.

Leiderschap werkt daarom als een versterker van cultuur. Kleine gedragsverschillen aan de top kunnen grote effecten hebben omdat medewerkers deze patronen overnemen.

Een organisatie waarin leiders verantwoordelijkheid nemen zal vaak een cultuur ontwikkelen waarin verantwoordelijkheid normaal is. Een organisatie waarin leiders voortdurend escaleren naar hogere niveaus zal een cultuur ontwikkelen waarin medewerkers wachten op instructies.

Waarom systemen cultuur uiteindelijk sturen

Hoewel leiderschap belangrijk is, wordt cultuur uiteindelijk sterk beïnvloed door systemen. Processen, beoordelingsstructuren, mandaten en besluitvormingsregels bepalen namelijk dagelijks gedrag.

Wanneer systemen initiatief ondersteunen wordt initiatief normaal. Wanneer systemen risico’s zwaar bestraffen wordt voorzichtigheid normaal.

Dit betekent dat cultuur niet alleen verandert door gesprekken maar vooral door veranderingen in hoe organisaties werken.

Wanneer verantwoordelijkheden duidelijk zijn ontstaat eigenaarschap. Wanneer verantwoordelijkheden onduidelijk blijven ontstaat afwachtend gedrag.

Wanneer informatie transparant wordt gedeeld ontstaat vertrouwen. Wanneer informatie wordt afgeschermd ontstaat onzekerheid.

Cultuur is daarom niet alleen een kwestie van gedrag. Cultuur is ook een gevolg van hoe organisaties zijn ontworpen.

Waarom sterke organisaties cultuur begrijpen

Sterke organisaties begrijpen dat cultuur geen losstaand fenomeen is. Cultuur is onderdeel van hoe een organisatie functioneert. Het beïnvloedt hoe teams samenwerken, hoe beslissingen worden genomen en hoe problemen worden opgelost.

Leiders die cultuur begrijpen proberen cultuur daarom niet direct te veranderen. Zij analyseren eerst welk gedrag zichtbaar is binnen hun organisatie.

Vervolgens kijken zij naar de omstandigheden die dat gedrag veroorzaken. Welke doelen beïnvloeden gedrag? Welke risico’s maken initiatief moeilijk? Welke processen vertragen besluitvorming?

Door deze factoren zichtbaar te maken kunnen leiders gedrag sturen. En wanneer gedrag verandert verandert uiteindelijk ook cultuur.

Waarom cultuur uiteindelijk rendement bepaalt

Het woord gedragsrendement beschrijft precies waar het Gedragsrendement Model® over gaat. Rendement ontstaat niet alleen uit strategie of marktpositie. Rendement ontstaat ook uit gedrag.

Wanneer gedrag samenwerking ondersteunt groeit samenwerking. Wanneer gedrag verantwoordelijkheid ondersteunt groeit eigenaarschap. Wanneer gedrag snelheid ondersteunt groeit snelheid.

Cultuur organiseert dat gedrag.

Daarom bepaalt cultuur uiteindelijk hoe organisaties presteren.

Niet omdat cultuur een slogan is, maar omdat cultuur dagelijks gedrag organiseert.

Meer artikelen over het Gedragsrendement Model®

Veelgestelde vragen over cultuur en prestaties

Waarom bepaalt cultuur prestaties?

Cultuur bepaalt welk gedrag normaal is binnen een organisatie. Dat gedrag beïnvloedt hoe teams samenwerken, hoe beslissingen worden genomen en hoe problemen worden opgelost.

Wat is organisatiecultuur?

Organisatiecultuur is het patroon van gedrag dat binnen een organisatie normaal wordt gevonden. Het gaat om gedrag dat zich herhaalt en daardoor onderdeel wordt van de dagelijkse werkwijze.

Kan cultuur veranderen zonder gedrag te veranderen?

Nee. Cultuur ontstaat uit gedrag. Wanneer gedrag hetzelfde blijft verandert cultuur meestal niet.

Hoe verandert cultuur in organisaties?

Cultuur verandert wanneer de omstandigheden veranderen die gedrag beïnvloeden. Bijvoorbeeld door veranderingen in leiderschap, processen of verantwoordelijkheden.

Waarom cultuur prestaties bepaalt in organisaties. Ontdek hoe gedrag, druk en cultuur samen organisatieresultaten vormen volgens het Gedragsrendement Model®.