De kern van het Gedragsrendement Model

Veel managementboeken proberen gedrag te veranderen via motivatie. Ze spreken over cultuur, leiderschap of inspiratie. Dat klinkt aantrekkelijk, maar het verklaart zelden waarom gedrag daadwerkelijk verandert.

Het Gedragsrendement Model® vertrekt vanuit een andere observatie. Gedrag ontstaat niet primair uit motivatie, maar uit druk.

Mensen reageren namelijk voortdurend op omstandigheden. Wanneer de omstandigheden veranderen, verandert ook het gedrag.

Daarom beschrijft het model een eenvoudige maar krachtige keten:

druk → gedrag → resultaat

Wanneer druk verandert, verandert gedrag. En wanneer gedrag verandert, verschuiven uiteindelijk ook de resultaten van een organisatie.

Waarom motivatie vaak een verkeerde verklaring is

In veel organisaties wordt gedrag verklaard vanuit motivatie. Wanneer medewerkers minder initiatief nemen, wordt vaak gezegd dat mensen minder betrokken zijn. Wanneer teams trager beslissen, denkt men dat medewerkers minder ondernemend zijn geworden.

Maar gedrag blijkt meestal een logisch gevolg van de omstandigheden waarin mensen werken.

Wanneer fouten zwaar worden afgestraft, worden mensen voorzichtiger. Wanneer verantwoordelijkheden onduidelijk zijn, wachten mensen op richting. Wanneer systemen complex worden, passen mensen hun gedrag aan aan het systeem.

Dat gedrag lijkt soms passief. Maar in werkelijkheid is het vaak rationeel.

Het Gedragsrendement Model® helpt leiders daarom een andere vraag te stellen:

Welke druk produceert het gedrag dat we zien?

De drie soorten druk in organisaties

Binnen het Gedragsrendement Model® worden verschillende vormen van druk onderscheiden. Deze drukvelden beïnvloeden het gedrag van mensen in organisaties.

1 Strategische druk

Strategische druk ontstaat door doelen, richting en verwachtingen. Wanneer doelen duidelijk zijn, kunnen teams gericht handelen. Wanneer doelen onduidelijk of tegenstrijdig zijn, ontstaat onzeker gedrag.

2 Operationele druk

Operationele druk ontstaat door systemen, processen en werkbelasting. Wanneer systemen ingewikkeld worden, gaan medewerkers hun gedrag aanpassen aan het systeem in plaats van aan het resultaat.

3 Sociale druk

Sociale druk ontstaat door cultuur, leiderschap en groepsdynamiek. Teams passen hun gedrag vaak aan aan wat binnen de groep acceptabel is.

Deze drie vormen van druk beïnvloeden elkaar voortdurend. Samen bepalen zij welk gedrag in een organisatie dominant wordt.

Waarom organisaties veranderen wanneer druk verandert

Wanneer organisaties groeien, verandert hun drukstructuur. Nieuwe mensen, nieuwe verantwoordelijkheden en nieuwe risico’s veranderen de omstandigheden waarin teams werken.

Dat verklaart waarom groei vaak leidt tot ander gedrag. In kleine organisaties is snelheid dominant. Besluiten worden snel genomen en informatie stroomt direct tussen mensen.

Naarmate organisaties groter worden, ontstaan nieuwe afhankelijkheden. Teams moeten meer afstemmen, risico’s worden groter en fouten hebben meer impact.

Daardoor ontstaat vaak meer controle, meer overleg en meer voorzichtig gedrag.

Lees ook:

• Waarom bedrijven rond 30 medewerkers vastlopen
• Waarom groeiende bedrijven trager worden
• Waarom besluitvorming vertraagt in groeiende bedrijven

Waarom cultuur vaak een gevolg is van druk

Veel leiders proberen cultuur te veranderen via kernwaarden, workshops of inspiratiesessies. Maar cultuur ontstaat meestal uit herhaald gedrag.

En gedrag ontstaat vaak uit druk.

Wanneer organisaties bijvoorbeeld sterke controlemechanismen invoeren, gaan mensen voorzichtig gedrag vertonen. Wanneer organisaties duidelijke richting en vertrouwen geven, ontstaat vaak initiatief.

Dat betekent dat cultuur vaak niet de oorzaak is, maar het gevolg van de drukstructuur in een organisatie.

Lees ook:

• Waarom cultuur prestaties bepaalt

Wat leiders hiervan kunnen leren

Wanneer leiders gedrag willen veranderen, moeten zij eerst begrijpen welke druk het gedrag produceert dat zij zien.

Dat betekent dat leiders vragen moeten stellen zoals:

• Welke druk ervaren teams dagelijks?
• Welke risico’s beïnvloeden beslissingen?
• Welke systemen sturen gedrag?
• Welke verwachtingen bepalen prioriteiten?

Zodra deze druk zichtbaar wordt, kan gedrag gericht worden beïnvloed.

En wanneer gedrag verandert, verandert uiteindelijk ook het rendement van de organisatie.

Meer artikelen over het Gedragsrendement Model

• Het Gedragsrendement Model
• Waarom druk gedrag vormt
• Waarom cultuur prestaties bepaalt
• Waarom bedrijven rond 30 medewerkers vastlopen
• Waarom besluitvorming vertraagt

Waarom druk altijd gedrag produceert

Wanneer leiders gedrag proberen te veranderen, richten zij zich vaak op motivatie. Zij proberen mensen enthousiaster te maken, meer betrokkenheid te creëren of een inspirerende cultuur te bouwen. Dat lijkt logisch, maar het mist vaak de kern van het probleem.

Gedrag ontstaat namelijk zelden uit motivatie alleen. Gedrag ontstaat uit omstandigheden. En de belangrijkste omstandigheid in organisaties is druk.

Druk bepaalt waar mensen hun aandacht op richten. Druk bepaalt welke risico’s zij proberen te vermijden. En druk bepaalt welke beslissingen als veilig of gevaarlijk worden ervaren.

Wanneer een organisatie bijvoorbeeld sterke nadruk legt op fouten vermijden, ontstaat voorzichtig gedrag. Wanneer een organisatie snelheid beloont, ontstaat initiatief. Wanneer een organisatie vooral controle organiseert, ontstaat afhankelijkheid van management.

In al die gevallen is gedrag geen persoonlijkheidskwestie. Het is een reactie op de druk die mensen ervaren in hun werkomgeving.

Hoe drukstructuren gedrag sturen

In het Gedragsrendement Model® wordt druk gezien als een systeem van krachten dat gedrag richting geeft. Deze druk ontstaat niet uit één bron, maar uit meerdere factoren die samen de context van werk bepalen.

Een belangrijk deel van deze druk ontstaat door doelen en verwachtingen. Wanneer doelen helder zijn en prioriteiten duidelijk, ontstaat vaak doelgericht gedrag. Wanneer doelen onduidelijk of tegenstrijdig zijn, ontstaat juist afwachtend gedrag.

Daarnaast speelt operationele druk een grote rol. Werkdruk, systemen en procedures beïnvloeden hoe mensen hun werk organiseren. Wanneer processen ingewikkeld worden, gaan medewerkers zich aanpassen aan het proces in plaats van aan het resultaat.

Ook sociale druk beïnvloedt gedrag. Mensen kijken voortdurend naar elkaar om te bepalen wat acceptabel is. Wanneer initiatief wordt gewaardeerd, ontstaat initiatief. Wanneer risico’s worden afgestraft, ontstaat voorzichtigheid.

Deze drukvelden werken nooit los van elkaar. Zij vormen samen de omgeving waarin gedrag ontstaat.

Waarom groei organisaties verandert

Een van de momenten waarop drukstructuren sterk veranderen, is wanneer organisaties groeien. Groei verandert namelijk de dynamiek van besluitvorming, verantwoordelijkheid en samenwerking.

In kleine organisaties is informatie meestal direct beschikbaar. De ondernemer zit dicht op de operatie en problemen worden snel opgelost. Teams werken met korte lijnen en beslissingen worden snel genomen.

Wanneer organisaties groter worden, verandert dat. Er ontstaan meerdere teams, verantwoordelijkheden worden verdeeld en beslissingen moeten vaker worden afgestemd.

Dat betekent dat nieuwe vormen van druk ontstaan:

• druk om fouten te voorkomen
• druk om meer af te stemmen
• druk om risico’s te beheersen
• druk om processen te standaardiseren

Die veranderingen zijn niet per definitie slecht. Ze zijn vaak noodzakelijk. Maar zij veranderen wel het gedrag van mensen in organisaties.

Lees bijvoorbeeld ook:

• Waarom bedrijven rond 30 medewerkers vastlopen
• Waarom besluitvorming vertraagt in groeiende bedrijven

Waarom leiders druk moeten begrijpen

Veel leiders proberen gedrag te veranderen zonder de druk te analyseren die dat gedrag produceert. Zij proberen medewerkers te motiveren of teams aan te spreken op verantwoordelijkheid.

Maar zolang de drukstructuur hetzelfde blijft, blijft ook het gedrag vaak hetzelfde.

Daarom is een van de belangrijkste taken van leiders het begrijpen van druk. Leiders moeten zich afvragen:

• welke doelen sturen gedrag
• welke risico’s beïnvloeden beslissingen
• welke processen bepalen prioriteiten
• welke verwachtingen bepalen samenwerking

Wanneer deze factoren zichtbaar worden, kan gedrag gericht worden beïnvloed.

Van druk naar rendement

Het Gedragsrendement Model® verbindt deze inzichten met organisatieresultaten. Wanneer druk verandert, verandert gedrag. Wanneer gedrag verandert, verandert uiteindelijk ook het rendement van een organisatie.

Dat rendement kan verschillende vormen aannemen:

• betere besluitvorming
• snellere uitvoering
• duidelijker eigenaarschap
• minder organisatorische frictie

Leiders die deze dynamiek begrijpen, proberen daarom niet alleen gedrag te veranderen. Zij veranderen de omstandigheden waarin gedrag ontstaat.

En precies daar ligt de kracht van het Gedragsrendement Model®.

Veelgestelde vragen

Waarom ontstaat gedrag onder druk?

Gedrag ontstaat vaak als reactie op de omstandigheden waarin mensen werken. Wanneer druk verandert, passen mensen hun gedrag aan om met die omstandigheden om te gaan.

Wat is het Gedragsrendement Model?

Het Gedragsrendement Model® is een managementmodel dat verklaart hoe organisatieresultaten ontstaan uit gedrag en hoe gedrag ontstaat uit druk.