De werkelijke cultuur is wat de directie laat passeren
Directiepraktijk · cultuur
De echte organisatiecultuur staat niet in het waardenboek. Zij ontstaat uit gedrag dat resultaat oplevert, status behoudt of zonder consequentie wordt herhaald. Wat de directie laat passeren, wordt al snel de ongeschreven norm.
In het kort
- Mensen kopiëren consequenties sneller dan kernwaarden.
- Een uitzondering van de directie wordt elders een precedent.
- Gewenst gedrag vraagt zichtbare grenzen en opvolging.
- Cultuur verandert pas wanneer ander gedrag andere gevolgen krijgt.
De werkelijke cultuur is niet wat de directie zegt. Het is wat zij herhaaldelijk laat gebeuren.
Aan de muur hing “RESPECT”.
In grote letters.
Je kon het vanaf de parkeerplaats bijna lezen.
Binnen onderbrak de commercieel directeur voor de derde keer een collega. De algemeen directeur zag het, glimlachte ongemakkelijk en ging door naar agendapunt zes.
De muur had een kernwaarde.
De vergadering had een norm.
En de vergadering won.
Organisatiecultuur wordt vaak besproken alsof zij in woorden woont.
In kernwaarden.
In een manifest.
In een leiderschapsprogramma.
In een fraai filmpje met medewerkers die over verbinding praten terwijl iemand buiten beeld de zesde opname start.
Maar cultuur leeft in zichtbaar gedrag.
Vooral in gedrag dat iets kost.
Mensen kijken naar gevolgen
Een organisatie leert niet alleen van wat de directie zegt.
Ze kijkt naar wat er daarna gebeurt.
Wie krijgt promotie?
Wie mag uitzonderingen maken?
Wie wordt gecorrigeerd?
Wie niet?
Welk resultaat maakt slecht gedrag ineens bespreekbaar als “een sterke persoonlijkheid”?
Wat gebeurt er met iemand die vroeg slecht nieuws brengt?
Wat gebeurt er met iemand die een probleem verstopt tot het te laat is?
Die gevolgen vormen de werkelijke handleiding.
Niet de poster.
Wanneer een toppresteerder collega’s beschadigt en toch wordt beloond, leert de organisatie dat resultaat boven respect staat.
Wanneer een manager afspraken mist zonder dat iemand ernaar vraagt, leert de organisatie dat deadlines onderhandelbaar zijn.
Wanneer een medewerker een fout meldt en publiek wordt afgemaakt, leert iedereen dat transparantie vooral iets is voor de heidag.
Mensen zijn uitstekende cultuuronderzoekers.
Ze kijken gewoon naar wat veilig en succesvol blijkt.
De eerste uitzondering
Normerosie begint zelden spectaculair.
Niet met fraude, een crisis of een complete bestuurlijke ontsporing.
Vaak begint zij met een begrijpelijke uitzondering.
“Voor deze keer.”
“Hij heeft het enorm druk.”
“Zij haalt wel altijd haar target.”
“Deze klant is nu eenmaal bijzonder.”
“We lossen het later structureel op.”
Iedere uitzondering kan op zichzelf logisch zijn.
Het probleem ontstaat wanneer de uitzondering geen expliciete reden, grens en vervolg krijgt.
Dan wordt zij een precedent.
Collega’s zien niet alleen dat iemand mocht afwijken.
Ze zien vooral dat de oorspronkelijke norm blijkbaar minder stevig was dan werd verteld.
Vriendelijkheid kan een dure vorm van onduidelijkheid zijn
Leidinggevenden stellen correcties soms uit omdat ze de relatie goed willen houden.
Dat is menselijk.
Maar niet altijd vriendelijk.
Wanneer gedrag maandenlang wordt toegestaan en later alsnog zwaar wordt aangerekend, heeft de medewerker lange tijd verkeerde informatie gekregen.
Hij dacht dat zijn gedrag geaccepteerd was.
De manager dacht dat hij geduld toonde.
Beiden komen bedrogen uit.
Duidelijkheid op tijd is meestal menselijker dan irritatie op voorraad.
De kunst is niet om overal hard op te reageren.
De kunst is om onderscheid te maken tussen:
- een fout die geleerd moet worden;
- gedrag dat begrensd moet worden;
- een uitzondering die bewust wordt toegestaan;
- een patroon dat niet langer bij de organisatie past.
Onder druk verschijnt de echte norm
Waarden klinken mooi wanneer de cijfers goed zijn.
De test begint wanneer zij geld, tijd of status kosten.
Blijft openheid belangrijk wanneer het nieuws slecht is?
Blijft vertrouwen bestaan wanneer iemand anders beslist dan de directeur?
Blijft respect overeind wanneer een klant boos wordt?
Blijft kwaliteit tellen wanneer de omzet achterblijft?
Blijft menselijkheid bestaan wanneer de planning vastloopt?
Onder druk wordt de cultuur niet ineens slechter.
Ze wordt zichtbaar.
Dat maakt lastige momenten waardevol. Ze laten zien welke waarden werkelijk bestuurlijk zijn verankerd en welke vooral grafisch zijn vormgegeven.
Van kernwaarde naar zichtbaar gedrag
Een waarde krijgt pas betekenis wanneer mensen weten wat zij in een concrete situatie moeten zien.
Neem “eigenaarschap”.
Dat kan betekenen:
- een probleem vroeg melden;
- zelf een voorstel formuleren;
- hulp vragen voordat de deadline wordt gemist;
- na een fout het herstel organiseren;
- een besluit uitleggen zonder naar “de directie” te wijzen.
Neem “respect”.
Dat kan betekenen:
- iemand laten uitspreken;
- kritiek rechtstreeks geven;
- geen informatie achterhouden;
- afspraken met andere afdelingen serieus nemen;
- ook onder tijdsdruk fatsoenlijk communiceren.
Zonder zichtbaar gedrag blijft een waarde ruim genoeg om door iedereen anders te worden uitgelegd.
Dan heeft de organisatie geen cultuurtaal.
Ze heeft bedrijfsastrologie.
De rol van de directie
Cultuurverandering wordt vaak gedelegeerd aan HR.
HR kan faciliteren, trainen, meten en spiegelen.
Maar HR kan niet geloofwaardig herstellen wat de directie dagelijks ondergraaft.
Wanneer de directie uitzonderingen maakt voor invloedrijke mensen, ziet de organisatie dat.
Wanneer bestuurders eigen afspraken niet nakomen, ziet de organisatie dat.
Wanneer slecht nieuws wordt afgestraft, ziet de organisatie dat.
De directie hoeft niet perfect te zijn.
Ze moet wel zichtbaar bereid zijn zichzelf aan dezelfde norm te houden.
Anders wordt cultuur een programma voor iedereen onder de bovenste verdieping.
Een bruikbare cultuurcontrole
Bespreek per gekozen kernwaarde vier vragen:
- Welk zichtbaar gedrag hoort hierbij?
- Welk gedrag is hiermee onverenigbaar?
- Wat doen we wanneer dat gedrag verschijnt?
- Voor wie hebben we onlangs een uitzondering gemaakt?
De vierde vraag is meestal de interessantste.
Daar zit de echte cultuur.
Niet in wat iedereen belooft, maar in wat macht, omzet, tijdsdruk of sympathie blijkbaar mogen veranderen.
Tot slot
Een organisatie krijgt niet automatisch de cultuur die zij opschrijft.
Ze krijgt het gedrag dat dagelijks wordt beloond, beschermd, gecorrigeerd of genegeerd.
De werkelijke norm hangt daarom niet aan de muur.
Hij loopt rond.
Soms met een uitstekende omzet.
Soms met een indrukwekkende functietitel.
Soms met een vriendelijke directeur die liever nog even wacht met het moeilijke gesprek.
Kernwaarden worden pas geloofwaardig wanneer ze ook iets kosten.
Welk gedrag laat jouw organisatie nog passeren terwijl er aan de muur precies het tegenovergestelde staat?
Verder lezen
Over Roel van der Wielen
Roel van der Wielen is meervoudig MKB directeur met ruim 35 jaar ervaring in organisaties waar commerciële groei, menselijk gedrag en bestuurlijke verantwoordelijkheid elkaar dagelijks raken. Lees meer over zijn directie ervaring.
Een vraag over directie, gedrag of resultaat?
Ik denk graag vertrouwelijk mee over de opgave en wat er nodig is.